მენიუ

ვერტებრო-ბაზილარული სისტემისა და ტვინის უკანა არტერიის აუზის ათეროთრომბოზული დაზიანება

ავტორი: ოთარ ნერგაძე | განახლებულია: იანვარი 2026

ვერტებრო-ბაზილარული სისტემისა და ტვინის უკანა არტერიების ათეროთრომბოზული ოკლუზია: მიმოხილვა

მოგრძო ტვინისა და ხიდის საზღვარზე ხერხემლის ორი არტერია ერთდება და წარმოიქმნება ერთიანი ძირითადი (ბაზილარული) არტერია. ძირითადი არტერია შემდეგ მიემართება ზევით და ფეხთაშორის ორმოში (სივრცე თავის ტვინის ფუძეზე) იყოფა (ბიფურკაცია) ტვინის ორ უკანა არტერიად (PCA). თითოეული ტვინის უკანა არტერიიდან გამოდის გრძელი და მოკლე შემომსალტავი ტოტები, აგრეთვე მცირე, ღრმად შემღწევი ტოტები. ისინი ერთობლივად სისხლით ამარაგებენ ნათხემს, მოგრძო ტვინს, ხიდს, შუა ტვინს, ჰიპოთალამუსს, თალამუსს, ჰიპოკამპს, აგრეთვე თავის ტვინის საფეთქლისა და კეფის წილების მედიალურ (შიდა) ნაწილებს [1, 2].

სისხლის დინების არარსებობა მარჯვენა ხერხემლის არტერიაში (თეთრი ისარი) კისრისა და თავის ტვინის სისხლძარღვების მაგნიტურ-რეზონანსულ ანგიოგრაფიაზე [3].

ხერხემლის, ძირითად (ბაზილარულ) და ტვინის უკანა არტერიებში არსებული გარკვეული რეგიონები განსაკუთრებით მიდრეკილია ათეროსკლეროზული დაზიანებების (ფოლაქების) განვითარებისკენ. ორივე ხერხემლის არტერიის საწყისი სეგმენტები და ძირითადი არტერიის პროქსიმალური (ქვედა) ნაწილი ყველაზე ხშირად დაზიანებადი ადგილებია. გარდა ამისა, აღინიშნება ათეროსკლეროზული ფოლაქების ფორმირების ტენდენცია ტვინის უკანა არტერიების პროქსიმალურ (საწყისთან ახლოს) სეგმენტებში [4, 5].

ამ ათერომატოზული დაზიანებების ლოკალიზაციას აქვს პროგნოზული მნიშვნელობა, რადგან ის გავლენას ახდენს დაავადების ბუნებრივ პროგრესირებაზე (ბუნებრივ ისტორიაზე), ხშირად იწვევს დამახასიათებელ კლინიკურ სინდრომებს ტვინის დაზიანებული რეგიონის მიხედვით და მოითხოვს მორგებულ თერაპიულ სტრატეგიებს ოკლუზიის ან სტენოზის ადგილმდებარეობის მიხედვით [4, 6].

უკანა ცირკულაციის ინსულტის სიმპტომების დიფერენციალური დიაგნოზი[7]

სიმპტომები, რომლებიც წარმოიქმნება ვერტებრობაზილარული ან ტვინის უკანა არტერიების ოკლუზიის ან სტენოზის შედეგად (მაგ., თავბრუსხვევა, ვერტიგო, ატაქსია, მხედველობის დარღვევები, კრანიალური ნერვების პარეზი, ცნობიერების შეცვლა) შეიძლება ფარავდეს სხვა მდგომარეობებს. უკანა ცირკულაციის იშემიური ინსულტის (ხშირად ათეროთრომბოზის გამო) დიფერენცირება მისი მსგავსი მდგომარეობებისგან გადამწყვეტია.

მდგომარეობა ძირითადი მახასიათებლები / განმასხვავებელი ნიშნები ტიპური გამოკვლევები / მიგნებები
უკანა ცირკულაციის იშემიური ინსულტი (თრომბოზული/ემბოლიური) თავის ტვინის ღეროს, ნათხემის, თალამუსის ან კეფის/საფეთქლის წილის დეფიციტის უეცარი დასაწყისი (ვერტიგო, ატაქსია, დიპლოპია, დიზართრია, ჰემიანოფსია, მგრძნობელობის დაკარგვა, სისუსტე, ცნობიერების შეცვლა). სისხლძარღვოვანი რისკ-ფაქტორები ხშირია. მრტ (განსაკუთრებით DWI) ადასტურებს მწვავე ინფარქტს შესაბამის აუზში. კტა/მრა აჩვენებს სისხლძარღვის ოკლუზიას/სტენოზს (ათეროსკლეროზი) ან ავლენს ემბოლიის წყაროს (მაგ., ხერხემლის არტერიის დისექცია, გულისმიერი წყარო).
უკანა ცირკულაციის სისხლჩაქცევა (ICH/SAH) უეცარი დასაწყისი, ხშირად ძლიერი თავის ტკივილით, ღებინებით, ცნობიერების დაქვეითებით. ნიშნები დამოკიდებულია ლოკაციაზე (ღეროს/ნათხემის სისხლჩაქცევა ან SAH). ხშირად ასოცირდება ჰიპერტენზიასთან. თავის ტვინის უკონტრასტო კტ სადიაგნოსტიკოა, აჩვენებს სისხლჩაქცევას უკანა ფოსოში ან სუბარაქნოიდულ სივრცეში. კტა/დსა-მ შეიძლება გამოავლინოს გამომწვევი ანევრიზმა ან ავმ (AVM).
შაკიკი ტვინის ღეროს აურით (ყოფილი ბაზილარული შაკიკი) გარდამავალი ნევროლოგიური სიმპტომები (ვერტიგო, დიზართრია, დიპლოპია, ატაქსია, ორმხრივი სენსორული/ვიზუალური ცვლილებები), რასაც მოსდევს თავის ტკივილი (ხშირად კეფის). ჩვეულებრივ შაკიკის ანამნეზი. სიმპტომები სრულად შექცევადია. კლინიკური დიაგნოზი ეფუძნება ანამნეზს/პატერნს. ნევროლოგიური სტატუსი შეტევებს შორის ნორმალურია. ვიზუალიზაცია ნორმალურია (გამორიცხავს ინსულტს/სისხლჩაქცევას).
პერიფერიული ვესტიბულური დარღვევები (მაგ., ვესტიბულური ნეირონიტი, ლაბირინთიტი, კეთილთვისებიანი პაროქსიზმული პოზიციური ვერტიგო - BPPV) მწვავე ვერტიგო, გულისრევა, ღებინება, ნისტაგმი. ჩვეულებრივ არ არის ტვინის ღეროს სხვა ნიშნები (დიზართრია, დიპლოპია, სისუსტე, მგრძნობელობის დაკარგვა). BPPV პოზიციური და ხანმოკლეა. ლაბირინთიტი მოიცავს სმენის დაქვეითებას. კლინიკური გამოკვლევა უმთავრესია (HINTS ტესტი ვერტიგოსთვის). აუდიომეტრია სმენის დაქვეითებისას. ვიზუალიზაცია ჩვეულებრივ ნორმალურია. სპეციფიკური პოზიციური ტესტები BPPV-სთვის.
გულყრა (განსაკუთრებით კეფის წილის) შეიძლება გამოვლინდეს ვიზუალური ფენომენებით, ცნობიერების შეცვლით ან პოსტიქტალური ფოკალური დეფიციტებით, რომლებიც ინსულტის იმიტაციას ახდენს. მოვლენის ანამნეზი, პოსტიქტალური მდგომარეობა. ეგგ-მ შეიძლება აჩვენოს ეპილეპტიფორმული აქტივობა. მრტ სტრუქტურული მიზეზის გამოსარიცხად.
მეტაბოლური/ტოქსიკური ენცეფალოპათია თავის ტვინის დიფუზური დისფუნქცია (კონფუზია, ცნობიერების შეცვლა). შეიძლება აღინიშნებოდეს ატაქსია ან ვიზუალური სიმპტომები, მაგრამ, როგორც წესი, სიმეტრიულია და ახლავს სისტემური დაავადების/ინტოქსიკაციის სხვა ნიშნები. ლაბორატორიული ტესტები ავლენს ძირითად მეტაბოლურ დარღვევას (გლუკოზა, ელექტროლიტები, ღვიძლის/თირკმლის ფუნქცია) ან ტოქსინს. ვიზუალიზაცია ჩვეულებრივ არასპეციფიკურია.
გაფანტული სკლეროზის (MS) რეციდივი ტვინის ღეროს ან ნათხემის სიმპტომების მწვავე/ქვემწვავე დასაწყისი (დიპლოპია, ატაქსია, ვერტიგო, დიზართრია). ჩვეულებრივ ახალგაზრდა მოზრდილებში. შესაძლებელია ანამნეზში წინა ნევროლოგიური ეპიზოდების არსებობა. მრტ აჩვენებს დამახასიათებელ დემიელინიზებად დაზიანებებს (T2/FLAIR ჰიპერინტენსიური) უკანა ფოსოში, +/- კონტრასტის დაგროვებას.
უკანა ფოსოს სიმსივნე ჩვეულებრივ პროგრესირებადი სიმპტომები (თავის ტკივილი, ატაქსია, კრანიალური ნერვების პარეზი). შეიძლება გამოვლინდეს მწვავედ სიმსივნეში სისხლჩაქცევის ან ობსტრუქციული ჰიდროცეფალიის გამო. მრტ კონტრასტით სადიაგნოსტიკოა და აჩვენებს მოცულობით წარმონაქმნს. კტ-მ შეიძლება აჩვენოს მასა/ჰიდროცეფალია.
ხერხემლის არტერიის დისექცია კისრის ტკივილი/თავის ტკივილი ხშირია. შეუძლია გამოიწვიოს უკანა ცირკულაციის ინსულტის/TIA სიმპტომები. ხშირად ახალგაზრდა პაციენტებში, შეიძლება განვითარდეს ტრავმის ან კისრის მანიპულაციის შემდეგ. კტა ან მრა ადასტურებს დისექციას (ინტიმური ფლეპი, ფსევდოანევრიზმა, ოკლუზია). თავის ტვინის მრტ ამოწმებს ინფარქტს.
ჰიპოგლიკემია შეუძლია ინსულტის იმიტაცია მოახდინოს ფოკალური ნევროლოგიური ნიშნებით, კონფუზიით, ცნობიერების შეცვლით. ანამნეზში დიაბეტის არსებობა მნიშვნელოვანია. სისხლში გლუკოზის დაბალი დონე. სიმპტომები ქრება გლუკოზის მიწოდების შემდეგ.

ლიტერატურა

  1. Blumenfeld H. Neuroanatomy through Clinical Cases. 2nd ed. Sinauer Associates; 2010. თავი 18: ტვინის ღერო III: სისხლძარღვოვანი მომარაგება.
  2. Ropper AH, Samuels MA, Klein JP, Prasad S. Adams and Victor's Principles of Neurology. 11th ed. McGraw Hill; 2019. თავი 34: ცერებროვასკულური დაავადებები, განყოფილება ტვინის ცირკულაციის ანატომია და ფიზიოლოგია.
  3. Osborn AG, Hedlund GL, Salzman KL. Osborn's Brain: Imaging, Pathology, and Anatomy. 2nd ed. Elsevier; 2017. განყოფილება სისხლძარღვოვანი დაავადებები.
  4. Caplan LR. Caplan's Stroke: A Clinical Approach. 5th ed. Cambridge University Press; 2016. თავი უკანა ცირკულაციის ინსულტის სინდრომები.
  5. Grotta JC, Albers GW, Broderick JP, et al. Stroke: Pathophysiology, Diagnosis, and Management. 7th ed. Elsevier; 2021. თავი ინტრაკრანიალური ათეროსკლეროზის შესახებ.
  6. Ropper AH, Samuels MA, Klein JP, Prasad S. Adams and Victor's Principles of Neurology. 11th ed. McGraw Hill; 2019. თავი 34: ცერებროვასკულური დაავადებები, განყოფილებები ტვინის უკანა არტერიის ოკლუზია და ბაზილარული არტერიის ოკლუზია.
  7. Ropper AH, Samuels MA, Klein JP, Prasad S. Adams and Victor's Principles of Neurology. 11th ed. McGraw Hill; 2019. თავი 34: ცერებროვასკულური დაავადებები (განყოფილებები ინსულტის დიფერენციალური დიაგნოზი და უკანა ცირკულაციის სინდრომები); თავი 15: თავბრუსხვევა და ვერტიგო.

იხილეთ აგრეთვე