ლავიწის, მკერდის ძვლისა და ნეკნების ამოვარდნილობა

ლავიწის ძვლის ამოვარდნილობა (ლმ და ლა სახსრები)

ლავიწის (ლავიწის ძვლის) ამოვარდნილობები ვითარდება მის ორივე ბოლოში არსებულ სახსრებში და წარმოადგენს შედარებით ხშირ დაზიანებას, განსაკუთრებით სპორტსა და ტრავმატოლოგიაში [1].

ლავიწ-მკერდის (ლმ) სახსრის ამოვარდნილობა: ეს ხდება იქ, სადაც ლავიწი უერთდება მკერდის ძვალს [1, 2].

• ლმ სახსრის წინა ამოვარდნილობა: ეს ყველაზე გავრცელებული ტიპია, რომელიც, როგორც წესი, გამოწვეულია მხრის წინა ან გვერდით ნაწილზე მოდებული ირიბი ძალით [1, 2]. მექანიზმი ხშირად მოიცავს პირველი ნეკნის ბერკეტად გამოყენებას, რაც იწვევს ლავიწის მკერდისკენა ბოლოს წინ (ანტერიორულად) და ზოგჯერ ოდნავ ზემოთ გადანაცვლებას [1]. ის ვლინდება ხილული ან შესამჩნევი (პალპირებადი) ამობურცულობის სახით ლმ სახსრის საპროექციოდ [1].
• ლმ სახსრის ზედა ამოვარდნილობა: ნაკლებად გავრცელებულია, გამოწვეულია დისტალურ ლავიწზე ქვემოთ მიმართული ძალით [1].
• ლმ სახსრის უკანა ამოვარდნილობა: ეს ტიპი იშვიათია, მაგრამ პოტენციურად საშიში [1, 2]. ის, როგორც წესი, ვითარდება ლავიწის მკერდისკენა ბოლოს წინა ზედაპირზე პირდაპირი დარტყმით ან მხრების ერთმანეთისკენ მიმწოლი ძლიერი ძალით [1]. ლავიწი ინაცვლებს უკან (პოსტერიორულად) მკერდის ძვლის უკან, რამაც პოტენციურად შეიძლება გამოიწვიოს კისრისა და გულმკერდის ზედა ნაწილის სასიცოცხლო სტრუქტურების კომპრესია, როგორიცაა ტრაქეა (სასულე), საყლაპავი მილი და მსხვილი სისხლძარღვები[1, 2]. ეს წარმოადგენს გადაუდებელ სამედიცინო მდგომარეობას, რომელიც მოითხოვს დაუყოვნებლივ ჩასწორებას [1, 2].

ლმ სახსრის ამოვარდნილობების დიაგნოზი ხშირად ისმება ფიზიკური გამოკვლევით (ხილული დეფორმაცია, ტკივილი, მგრძნობელობა) და დასტურდება რენტგენოგრაფიით (სერენდიპიტის (Serendipity) პროექცია) ან კტ სკანირებით, განსაკუთრებით უკანა ამოვარდნილობების დროს შუასაყრის სტრუქტურების შესაფასებლად [1, 2].

ლავიწ-აკრომიონის (ლა) სახსრის ამოვარდნილობა/დაცილება: ეს ხდება იქ, სადაც ლავიწი უერთდება აკრომიონს (ბეჭის ძვლის ნაწილი) [1, 3]. ეს დაზიანებები უფრო ზუსტად მოიხსენიება როგორც „დაცილება“ და ფასდება იოგების (ლა იოგი და ნისკარტ-ლავიწის იოგები - კონუსისებრი და ტრაპეციული) დაზიანების სიმძიმის მიხედვით [1, 3].

• მექანიზმი: ყველაზე ხშირად გამოწვეულია მხრის წვერზე პირდაპირი დარტყმით (მაგ., უშუალოდ მხარზე დაცემა) ან გაშლილ ხელზე დაცემით [1, 3].
• კლასიფიკაცია (როკვუდის (Rockwood) ტიპები)[3]:
  • ტიპი I: ლა იოგის დაჭიმულობა, მნიშვნელოვანი გადანაცვლების გარეშე.
  • ტიპი II: ლა იოგის გახევა, ნლ (ნისკარტ-ლავიწის) იოგების დაჭიმულობა, ლავიწის მსუბუქი აწევა.
  • ტიპი III: როგორც ლა, ასევე ნლ იოგების გახევა, ლავიწის მნიშვნელოვანი აწევა (როგორც წესი, 100%-ზე ნაკლები გადანაცვლებით).
  • ტიპები IV, V, VI: უფრო მძიმე გადანაცვლებები (უკანა, მკვეთრად ზედა ან ქვედა), რაც მოიცავს რბილი ქსოვილების ფართო დაზიანებას.

ლა სახსრის დაცილება, როგორც წესი, ვლინდება ტკივილით ლოკალიზებული მხრის ზედა ნაწილში, ხშირად ხილული საფეხურით ან დისტალური ლავიწის გამოკვეთით (უფრო გამოხატულია მაღალი ხარისხის დაზიანებებისას) [1, 3]. დიაგნოზი დასტურდება რენტგენით, ზოგჯერ დატვირთვითი (წონიანი) პროექციების ჩათვლით დაცილების ხარისხის შესაფასებლად, თუმცა ეს სულ უფრო იშვიათად გამოიყენება [1, 3].

ლავიწ-აკრომიონის (ლა) სახსრის ანატომია, ზედა ხედი, ნაჩვენებია ლავიწისა და აკრომიონის შესახსრება [4].

მკურნალობა:

• ლმ სახსარი: წინა ამოვარდნილობები ხშირად შეიძლება ჩასწორდეს პირდაპირი ზეწოლით, მაგრამ შესაძლოა არასტაბილური იყოს და ადვილად ამოვარდეს განმეორებით [1, 2]. ასიმპტომურ შემთხვევებში შეიძლება მათი კონსერვატიული მკურნალობა საკიდი ნახვევით [1]. უკანა ამოვარდნილობები საჭიროებს გადაუდებელ დახურულ ჩასწორებას სედაციის ან ანესთეზიის ქვეშ; თუ დახურული ჩასწორება წარუმატებელია ან არასტაბილურია, შეიძლება საჭირო გახდეს ღია ქირურგიული ჩასწორება და ფიქსაცია [1, 2].
• ლა სახსარი: მკურნალობა დამოკიდებულია ხარისხზე [1, 3]. I და II ტიპები, როგორც წესი, იმართება არაოპერაციულად საკიდი ნახვევით, ყინულით, ტკივილის კონტროლითა და პროგრესული რეაბილიტაციით [3]. III ტიპის დაზიანებები ინკურნება პაციენტის ფაქტორების (აქტივობის დონე, სიმპტომები) გათვალისწინებით, ვარიანტებით, რომლებიც მერყეობს არაოპერაციული მართვიდან ნლ იოგების ქირურგიულ აღდგენამდე/რეკონსტრუქციამდე [3]. IV, V და VI ტიპები ზოგადად საჭიროებს ქირურგიულ ჩარევას [3].

როგორც ლმ, ისე ლა სახსრების ამოვარდნილობების ჩასწორებული მდგომარეობის არაოპერაციულად შენარჩუნება შეიძლება რთული იყოს [1]. მართალია, საკიდი და ორთეზები ხელს უწყობს კომფორტს, მაგრამ განმეორებითი ამოვარდნილობა ხშირია, თუ მოხდა მნიშვნელოვანი იოგოვანი დაზიანება [1]. ოპერაცია მიზნად ისახავს სახსრის განლაგების აღდგენასა და შენარჩუნებას, რაც ხშირად მოიცავს იოგების აღდგენას ან რეკონსტრუქციას [2, 3].